“Dua Eden Eller”, Albrecht Dürer tarafından 16. yüzyılın başlarında çizilmiş ünlü bir mürekkep ve kalem resmidir. Çizimi, kendi hazırladığı mavi renkli bir kağıt üzerine yapmıştır. “Dua Eden Eller”, Dürer’in bir kilise sunağına resmedeceği eserlerin ön hazırlığını yaparken çizdiği bir eskizdir. [1] Kilisedeki resimler 18. yüzyılda bir yangında kaybedilmiş olsa da, orijinal çizim taslağı hala mevcut ve Viyana’daki Albertina Müzesinde sergileniyor. Yangında tahrip olan resimlerin Jobst Harrich tarafından yapılan kopyaları da Frankfurt’ta Stadel Müzesindedir. [2,3]

Çizim, sanatçının anlatmak istedikleri ve ellerin kime ait olduğu ile ilgili birçok spekülasyona neden olmuştur. Kimileri, resmin ardında hüzün dolu bir trajedi olduğuna inanır. Bu hikayeye göre: 

“Dürer ailesi, Nuremberg yakınlarında küçük bir köyde yaşayan on sekiz çocuklu bir ailedir. Babaları kuyumcudur, ancak bu kocaman aileye bakabilmek için çok uzun saatler çalışmakta, kıt kanaat geçinmektedirler. Ailenin iki erkek çocuğu Albrecht and Albert’in, bu umutsuz hallerine rağmen bir hayalleri vardır. Sanata çok ilgili olan iki kardeş de Nuremberg’deki sanat akademisinde eğitim almak ister. Ancak aile her ikisinin eğitimini karşılayamayacağı için iki kardeş aralarında anlaşırlar. Yazı tura atacaklar, kazanan sanat okuluna gidecek; diğer kardeş ise madende çalışacak ve kazancıyla akademideki kardeşini destekleyecektir. Daha sonra okulu biten kardeş de eserlerini satarak diğerini okutacaktır.

Adaletli gibi görünen bu anlaşmada Albrecht okula gitme şansını elde eder. Albert ise dört yıl madenlerde çalışır. Albrecht çok yeteneklidir, okulu bittiğinde kendisine sipariş edilen resimlerden para kazanmaya başlar. Eve döndüğünde kardeşine “artık sıra bende, şimdi sen okuyacaksın” der. 

Albert yaşlı gözlerle “Hayır sevgili kardeşim. Artık okula gidemem. Benim için çok geç. Madenlerde dört yıldır neler yaptığıma bak! (ellerini gösterir) Tüm parmaklarımdaki kemikler en az bir kez kırıldı, sağ elimde öyle kötü bir romatizma başladı ki, artık bir bardak bile tutamıyorum. Nasıl bir kalem veya fırça ile narin çizgiler çizeceğim? Benim için çok geç…” “[4] 

Hikaye böyle olmasına karşın günümüzde, resimdeki ellerin modelinin kim olduğu bilinmiyor. Dürer’in kendi ellerini kullandığını da iddia edenler vardır [5].  Pankaj Sharma isimli bir doktor ayrıntılı incelemeleri sonucu resimdeki ellerde romatizmaya, kas erimesine ve diyabet hastalığına bağlı çeşitli bozukluklar olduğunu öne sürmüştür [6,7]. Bugün bilinene göre Albrecht bu resmi yukarıda anlattığım hikayenin gerçekleşmiş olabileceği tarihten çok sonra, 1508 yılında 37 yaşındayken çizmiştir. Resim aslında Jacob Heller’in Frankfurt’ta bir kilise için Dürer’e bir dizi resim sipariş etmesi üzerine Dürer’in resimdeki havarilerden birinin resmedilmesi için hazırladığı bir ön çizimdir. [1-3] Bildiğimiz kadarıyla, Dürer bu taslak çiziminin tek başına görülmesini amaçlamamıştı. Ancak “Dua Eden Eller” sunağa resmettiği eserlerin tek başlarına başaramayacağı ölçüde dikkat çekmelerini sağlamıştır [7].

Kısacası resmin hikayesi bugün hala oldukça tartışmalı. Yani bu trajedik öykü doğrulanmış değil.

Peki bu çizim neden bu kadar ilgi çekmiştir? Her şeyden önce, gerçekten güzel bir sanat eseri. Dürer’in tarzını yansıtıyor: titizlikle çizilmiş zarif ayrıntılar, mükemmel oranlar… Her ne kadar bir taslak, rehber olarak çizilmiş olsa da bir elde olabilecek tüm ayrıntılar yansıtılmış. Albrecht Dürer, Tanrı’nın yaratımının karmaşık özelliklerini hep sevmiş ve dini sahnelerde, portrelerde, manzaralarda, bitki ve hayvan natürmortlarında kutsal gördüğü bu özellikleri yansıtmak için büyük özen göstermiştir.

Sonuç olarak bu çizim, insanlığın özüne ve merhamet ihtiyacımıza dokunan manevi bir boyuta sahiptir, Tanrı’ya yakarışı simgeler. Ardındaki hikaye her ne olursa olsun uzun yıllar boyu ikonik bir simge olarak kullanılmıştır ve izleyenleri etkilemeye devam etmektedir [1].

Ufak bir not: Andy Warhol’un mezar taşında da bu elleri görebilirsiniz. [8]

Kaynaklar

1. https://lutheranreformation.org/history/durers-praying-hands/
2. https://en.wikipedia.org/wiki/Praying_Hands_(D%C3%BCrer)
3. https://en.m.wikipedia.org/wiki/Heller_Altarpiece
4. https://truthbook.com/stories/service/praying-hands-painting
5. http://www.albrechtdurer.org/praying-hands/
6. Pankaj Sharma, “Medicine, Dürer and the Praying Hands,” Lancet 349
7. https://hekint.org/2017/01/25/the-model-for-albrecht-durers-praying-hands/amp/
8. https://fotospot.com/attractions/pennsylvania/grave-of-andy-warhol